Een stamboom van je hond lezen, tot en met de inteeltcoefficient

Vier generaties op een vel papier zien er indrukwekkend uit, en dat is precies het probleem: het document wordt vaak getoond en zelden uitgelegd. Deze bladzijde loopt de vakjes langs met lege voorbeelden, legt uit wat de Raad van Beheer zelf over de waarde van een stamboom zegt, en werkt de inteeltcoefficient uit met de formule en de getallen die het Nederlandse handboek erover geeft.

Wat een stamboom is, volgens de uitgever ervan

De Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland registreert alle stamboomhonden in het Nederlands Honden Stamboek, kortweg NHSB, en geeft de internationaal erkende stambomen uit. De Raad omschrijft het document zelf zo: een stamboom is een document met daarop informatie over de voorouders van de hond, waarmee je weet wie zijn ouders zijn en ook wie zijn grootouders zijn. Gelezen op 2 september 2026.

Op dezelfde bladzijde staat de zin die de rest van dit onderwerp bepaalt: een stamboom is geen keurmerk of garantiecertificaat. Dat is geen kritiek van deze site maar de formulering van de organisatie die het papier uitgeeft. Wie dat eenmaal heeft gelezen, stelt bij een bezichtiging andere vragen.

Hoofdstamboek en bijlage

Niet elke stamboom is dezelfde stamboom. Voor het hoofdstamboek geldt dat drie generaties voorouders volledig bekend moeten zijn en in het NHSB of in een vergelijkbaar buitenlands stamboek geregistreerd staan. Voor honden waarbij dat niet het geval is, kent het stamboek bijlagen, aangeduid met G-1 en G-2, waarin minder generaties gedocumenteerd zijn.

Voor een koper is dat een concrete vraag in plaats van een technisch detail: staat deze hond in het hoofdstamboek of in een bijlage. Beide zijn officieel; ze zeggen alleen iets anders over hoeveel van de afstamming vastligt.

De vakjes, van links naar rechts

Een stamboom leest als een boom die naar rechts openvouwt. Links staat de hond zelf, daarnaast zijn twee ouders, daarnaast hun vier ouders, en zo verder. Elke stap naar rechts verdubbelt het aantal vakjes en halveert het aandeel dat elk vakje in de erfelijke aanleg heeft.

Twee praktische leesregels volgen daaruit. Een naam die twee keer in dezelfde stamboom voorkomt, aan de vaderskant en aan de moederskant, is het enige wat je met het blote oog over verwantschap kunt vaststellen. En hoe verder naar rechts, hoe kleiner de invloed van een individueel vakje, hoe indrukwekkender de namen daar ook klinken.

Afkortingen voor en achter een naam

Rond de namen staan codes, en die vallen uiteen in twee soorten. De eerste soort verwijst naar het stamboek waarin de hond staat. De Raad van Beheer noemt de volgende afkortingen voor buitenlandse herkomst, gelezen op 2 september 2026.

De tweede soort code verwijst naar behaalde titels. Die zeggen iets over exterieurbeoordelingen of over sportprestaties en niets over gezondheidsonderzoek. Hoe zo'n titel wordt opgebouwd, staat bij het Nederlandse titelsysteem.

Waar de gezondheidsuitslagen dan wel staan

Op twee plaatsen, en geen van beide is het afstammingsdocument zelf. De eerste is de map die je bij het ophalen meekrijgt: het verenigingsfokreglement voor dit ras bepaalt in artikel 8.6 dat bij aflevering alle relevante documenten meegaan, waaronder de stamboom, het dierenpaspoort en de uitslagen van de gezondheidsonderzoeken van beide ouderdieren en van de pups. Versie 24 oktober 2021, gelezen op 2 september 2026.

De tweede is openbaar. De Raad van Beheer verwijst naar de publieke databank DutchDogData, die uitslagen van gezondheidsonderzoeken en afstammingsgegevens publiceert van honden die in het NHSB geregistreerd staan en in of na 1997 zijn geboren. Daarmee kun je zelf nagaan wat er over de ouderdieren is vastgelegd, voordat je op bezoek gaat. Welke onderzoeken dat zijn en wat de uitslagen betekenen, staat op de Testtabel.

De inteeltcoefficient, precies

Hier lopen twee begrippen door elkaar die uit elkaar horen. Het handboek Het fokken van rashonden, omgaan met verwantschap en inteelt, uitgegeven door de Raad van Beheer en gelezen op 2 september 2026, definieert ze allebei.

De verwantschapscoefficient gaat over twee honden. Hij wordt bepaald door het aandeel van de allelen dat de twee gemeenschappelijk hebben omdat ze van dezelfde voorouders afstammen. Tussen een reu en zijn dochter is die 0,5, tussen een grootmoeder en een kleindochter 0,25, en tussen volle broers en zussen 0,5.

De inteeltcoefficient gaat over een individuele hond. Het handboek omschrijft hem als de kans dat beide allelen van een genotype aan elkaar gelijk zijn omdat ze afstammen van eenzelfde voorouder die zowel bij de vader als bij de moeder in de stamboom voorkomt. Een volledig ingeteeld dier heeft een inteeltcoefficient van 1 en een dier dat helemaal niet ingeteeld is een van 0. En dan volgt de rekenregel die het geheel bruikbaar maakt: de inteeltcoefficient is per definitie gelijk aan de helft van de verwantschapscoefficient van de ouders.

Het handboek voegt daar een zin aan toe die de meeste misverstanden opruimt: de inteeltcoefficient is niet erfelijk. Een teef met een hoge inteeltcoefficient die gedekt wordt door een reu met wie zij geen enkele voorouder deelt, geeft nakomelingen met een inteeltcoefficient van nul. Het getal beschrijft dus een combinatie, en niet de kwaliteit van een van beide ouders.

Wat een laag getal niet zegt

Dat lage getal betekent niet dat een pup gezond is. Het beschrijft de kans op homozygotie door gemeenschappelijke voorouders in de bekende generaties, meer niet. Twee honden zonder gedeelde voorouders in vier generaties kunnen dezelfde erfelijke aanleg dragen; daarvoor bestaan de DNA-onderzoeken die het fokreglement voorschrijft, en niet de stamboom.

Andersom betekent een wat hoger getal niet automatisch een probleem. De Raad van Beheer schrijft dat sterke inteelt slecht is voor gezondheid en welzijn en dat het fokken met naaste verwanten de kans op erfelijke gebreken vergroot, en het Kynologisch Reglement verbiedt daarom de combinaties met grootvader, vader, broer, halfbroer, zoon en kleinzoon. Binnen die grenzen is het getal een van de gegevens waarop een fokker afweegt, en niet het enige.

Wat je met het document doet

• Vraag of de hond in het hoofdstamboek staat of in een bijlage.
• Zoek namen die zowel aan de vaderskant als aan de moederskant terugkomen.
• Vraag naar de inteeltcoefficient van de combinatie en naar de manier waarop die is berekend.
• Zoek de ouderdieren op in de openbare databank voordat je op bezoek gaat.
• Leg de gezondheidsuitslagen naast de stamboom in plaats van erin te zoeken.
• Controleer of het NHSB-nummer op het document overeenkomt met het chipnummer van de hond.

Wat er bij het lezen misgaat

• Het document wordt gelezen als een gezondheidsverklaring, terwijl de uitgever schrijft dat het geen keurmerk of garantiecertificaat is.
• Titels achter namen worden gelezen als gezondheidsuitslagen.
• Verwantschapscoefficient en inteeltcoefficient worden door elkaar gebruikt, terwijl de een over twee honden gaat en de ander over een.
• Een lage inteeltcoefficient wordt gepresenteerd als bewijs van gezondheid.
• Indrukwekkende namen in de vierde en vijfde kolom krijgen gewicht dat hun aandeel niet rechtvaardigt.
• Er wordt genoegen genomen met een foto van de stamboom zonder de uitslagen die er volgens het reglement bij horen.